İlk Satranç Turnuvanız

Bölüm 1 — Rehber Format seçimi, tur sayısı hesaplama, süre kontrolleri, resmi görevler ve ilk etkinliğinizi planlamak ile yönetmek için FIDE gereksinimleri.

Bir satranç yarışması düzenlemek, planlama aşamasından itibaren net kararlar almayı gerektirir: eşleştirme sisteminin seçilmesi, süre kontrolünün belirlenmesi ve geçerli FIDE yönetmeliklerine uyulması, etkinliğin bütünlüğünü doğrudan etkiler. Bu rehber, resmi turnuva tebliğinden federasyona resmi rapor dosyalarının gönderilmesine kadar bir turnuvayı kurmak ve yürütmek için operasyonel bir çerçeve sunar.

FIDE dereceli ve derecesiz turnuvalar

Bir satranç yarışması, katılımcıların eşleştirildiği ve sonuçlarının resmi olarak kayıt altına alındığı düzenlenmiş bir turlar dizisinden oluşur. Turnuvalar iki ana kategoriye ayrılır:

  • Dereceli turnuvalar (resmi): Sonuçlar ulusal satranç federasyonuna veya FIDE’ye bildirilir. Oynanan partiler oyuncuların resmi Elo derecelerini etkiler. Dereceli bir turnuva düzenlemek, geçerli düzenleyici gereksinimlere (salon düzeni, hakem unvanları, asgari süre kontrolleri ve rapor dosyası formatları) uymayı zorunlu kılar.
  • Derecesiz turnuvalar (kulüp veya sosyal): Tanıtım, sosyal veya eğitim amaçlı etkinlikler için tasarlanmıştır. Federasyon derecesi bildirimi ya da FIDE lisanslı bir hakemin zorunlu bulundurulmasını gerektirmez; bu durum lojistik ve idari süreçleri basitleştirir.
Organizasyon Notu

İlk kez organizatörlük yapanlar için derecesiz bir Hızlı veya Yıldırım turnuvasıyla başlamak önerilir. Bu yaklaşım, ekibin FIDE dereceli etkinliklerin düzenleyici kısıtlamalarıyla ilgilenmeden önce etkinlik lojistiği, saat yönetimi ve eşleştirme yazılımı konusunda deneyim kazanmasını sağlar.

§ FIDE El Kitabı C.05 — Yarışmalar için Genel Yönetmelik, dereceli etkinliklere ilişkin genel düzenleyici çerçeveyi tanımlar.
→ FIDE El Kitabı’nda C.05 Bölümünü okuyun

Görev dağılımı: organizatör, hakem, oyuncular

Çıkar çatışmalarını önlemek ve turnuvanın düzenli işleyişini güvence altına almak için idari görevlerin turnuva yönetiminden ayrılması zorunludur.

Organizatör

Organizatör, oyun salonunun dışındaki lojistik ve idari unsurları yönetir:

  • Mekanın rezervasyonu ve uygunluğunun denetlenmesi (aydınlatma, tahta alanı, gürültü yokluğu).
  • Turnuva tebliğinin (yönetmeliğin) yayımlanması ve ön kayıtların yönetilmesi.
  • Oyun malzemesinin (satranç takımları, standart taşlar, dijital saatler) temin edilmesi.
  • Ödül fonu, kupa ve organizasyon giderlerinin yönetilmesi.

Küçük kulüp turnuvalarında, yerel federasyon kuralları kapsamında herhangi bir bağdaşmazlık oluşmaması koşuluyla organizatör ve hakem görevleri aynı kişi tarafından üstlenilebilir.

Baş Hakem

Baş Hakem, oyun alanı ve yönetmeliklerin uygulanması konusunda münhasır sorumluluğa sahiptir:

  • FIDE Satranç Kanunları ve sportif değerlere uygunluğu denetler.
  • Teknik uyuşmazlıkları çözer (ör. yasadışı hamleler, bayrak düşmesi talepleri, üçlü tekrar beraberlik talepleri).
  • Eşleştirmelerin doğru oluşturulmasını ve sonuç girişlerini denetler.

FIDE dereceli yarışmalarda Baş Hakem, geçerli yönetmeliklerin öngördüğü yeterlilik belgesine (FIDE hakem unvanı veya tanınan ulusal yeterlilik) sahip olmalıdır. Çok sayıda katılımcının bulunduğu veya birden fazla salona yayılan yarışmalarda, Baş Hakeme yardımcı olmak üzere bir ya da birden fazla Yardımcı Hakem atanması tavsiye edilir.

Oyuncular

FIDE dereceli bir etkinliğe katılım, oyuncunun yetkili federasyonu aracılığıyla kimliğinin doğrulanmasını ve FIDE sistemine (aktif FIDE ID) kaydedilmesini gerektirir. Aktif ulusal rekabetçi üyelik veya kulüp bağlılığına ilişkin herhangi bir zorunluluk, evrensel bir FIDE gereksinimi olmayıp ilgili ulusal federasyon veya turnuva yönetmelikleri tarafından belirlenen bir koşuldur. Derecesiz kulüp turnuvalarında oyuncu listesini oluşturmak için oyuncunun tam adı ve iletişim bilgilerinin kaydedilmesi yeterlidir.

Referans Örneği — Alekhine Memorial Open

Bu rehber serisindeki pratik örneklerde, Sofia’nın organize ettiği ve Baş Hakem Mikhail’in yönettiği Alekhine Memorial Open adlı varsayımsal 8 oyunculu bir turnuvaya atıfta bulunulmaktadır. Kabul edilen oyuncular ve başlangıç Elo dereceleri şöyledir:

Fischer (2200), Kasparov (2180), Tal (2150), Petrosian (2120), Spassky (2080), Karpov (2050), Botvinnik (1990), Lasker (1960).

Turnuva formatlarının karşılaştırması

Turnuva formatının seçimi, toplam tur sayısını, etkinliğin genel süresini ve nihai sıralamanın doğruluğunu belirler.

Format İdeal Bağlam Oyuncu Sayısı Turlar Sıralama Adaleti
İsviçre Sistemi Açık turnuvalar, kulüpler, bölgesel/il şampiyonaları Herhangi bir sayı (8+) Genellikle 5–9 tur İyi (herkes elenme olmaksızın tüm turları oynar)
Herkes-Herkesle (Döngüsel) Üst düzey kapalı turnuvalar, kulüp finalleri Sınırlı sayıda katılımcı (gerekli tur sayısına ve mevcut takvime göre) N − 1 (tek devreli)
2(N − 1) (çift devreli)		 Mükemmel (her katılımcı diğer tüm rakipleriyle oynar)

İsviçre Sistemi, açık turnuvaların büyük çoğunluğu için standart niteliğindedir. Her katılımcının planlanan tam tur serisini oynamasına olanak tanır; her turda aynı veya benzer puanlara sahip oyuncular eşleştirilir.

Herkes-Herkesle formatı, küçük katılımcı grupları için uygundur; uygunluk değerlendirmesi, gerekli tur sayısına (N − 1) ve mevcut takvim programına göre yapılır. Her katılımcının diğer tüm rakipleriyle oynamasını sağlar, böylece eşleştirme şansı faktörü ortadan kalkar. Tur programını hazırlamak için resmi FIDE Berger Tabloları kullanılır.

§ FIDE El Kitabı C.05 Ek 1, Herkes-Herkesle programlama için Berger Tablolarını sunar.
→ Resmi Berger Tablolarına bakın

Gerekli tur sayısının hesaplanması

İsviçre Sistemi turnuvasında, beraberlik olmaksızın yenilmemiş tek bir birinci çıkarmak için teorik asgari tur sayısı ⌈log₂(N)⌉‘dir (N oyuncu sayısının 2 tabanında logaritması, en yakın tam sayıya yukarı yuvarlanmış değer).

Final sıralamasında zirvede çok fazla beraberlik oluşmasını önlemek amacıyla standart organizasyon pratiği, matematiksel asgari sayının 1 veya 2 tur üzerine ekleme yapar.

Katılımcı Sayısı (N) Teorik Asgari ⌈log₂ N⌉ Önerilen Tur Sayısı Tipik Etkinlik Türü
4–8 3 5 Tek günlük Hızlı / Hafta sonu etkinliği
9–16 4 6–7 Kulüp şampiyonası / Kısa hafta sonu açığı
17–32 5 7 Hafta sonu Açık (2–3 gün)
33–64 6 7–9 Bölgesel Açık / Hafta sonu Festivali
65–128 7 9 Ulusal Festival / Uluslararası Açık
129–256 8 9–11 Ulusal Şampiyona / Büyük FIDE Açığı
Uygulama — Alekhine Memorial (8 oyuncu)

8 katılımcıyla ⌈log₂(8)⌉ = en az 3 tur gerekir. Ancak yalnızca 3 turda, yalnızca 7 puan grubu (0’dan 3 puana kadar) oluşur ve bu da çok sayıda beraberliğe yol açar.

Organizatör Sofia, turnuvayı 5 Hızlı tur olarak belirler. Bu seçim, daha belirgin bir puan dağılımına (en fazla 5,0 puan) olanak tanır ve tek bir turnuva gününe kolaylıkla sığar.

Süre kontrolleri ve FIDE süre kategorileri

Süre kontrolü, her oyuncunun hamlelerini tamamlamak için kullanabileceği azami süreyi belirler. Tahmini parti süresi, FIDE derecelendirme kategorisini (Standart, Hızlı, Yıldırım) ve hamle notasyonu gereksinimlerini belirler. Oyuncu başına toplam süre, 60 hamlelik bir parti varsayımıyla hesaplanır (başlangıç taban süresi + artış × 60).

FIDE Kategorisi Oyuncu Başına Toplam Süre (60 hamle esas alınarak) Tahmini Parti Süresi Derecelendirme ve Gereksinimler
Klasik (Standart) • Her iki oyuncu da < 1800 Elo ise en az 60 dak.
• En az bir oyuncu ≥ 1800 Elo ise en az 90 dak.
• En az bir oyuncu ≥ 2400 Elo ise en az 120 dak.		 3–6 saat ✅ FIDE Standart Elo derecesi. Skorbordda zorunlu hamle notasyonu.
Hızlı (Rapid) 10 dakikadan fazla ve 60 dakikadan az (> 10 dak. ve < 60 dak.) 30 dak. – 2 saat ✅ FIDE Hızlı Elo derecesi. Yönetmeliklerde öngörülmediği sürece skorbord notasyonu zorunlu değildir.
Yıldırım (Blitz) 3 dakikadan 10 dakikaya kadar dahil (≥ 3 dak. ve ≤ 10 dak.) 5–25 dak. ✅ FIDE Yıldırım Elo derecesi. Yasadışı hamleler için özel tahkim kuralları uygulanır.
Mermi (Bullet) 3 dakikadan az (< 3 dak.) < 5 dak. ❌ Derecesiz. FIDE tarafından tanınmaz veya derecelendirilmez.

Fischer Artışı

Fischer artışı, her hamleden hemen sonra oyuncunun saatine sabit sayıda saniye ekler. Artışın varlığı, açık bir materyal veya pozisyon üstünlüğüne sahip bir oyuncunun son oyun aşamasında yalnızca süre tükenmesi nedeniyle kaybetmemesini sağlar. FIDE, tüm dereceli yarışmalar için artış kullanılmasını tavsiye eder.

§ Standart, Hızlı ve Yıldırım süre kontrollerinin sınıflandırılmasına ilişkin eşikler ve kurallar FIDE Derecelendirme Yönetmelikleri B.02 kapsamındadır.
→ FIDE El Kitabı’nda B.02 Yönetmeliğine bakın
Alekhine Memorial için Seçilen Süre Kontrolü

Sofia, 15+10 süre kontrolünü benimser (hamle başına 10 saniyelik artışla 15 başlangıç dakikası). 60 hamle varsayıldığında, oyuncu başına toplam süre 15 + (10 × 60 / 60) = 25 dakikadır; bu, her açıdan FIDE Hızlı kategorisine girmektedir.

Artış her oynanan hamleye uygulandığından partinin teorik olarak sabit bir azami süresi yoktur; parti başına yaklaşık 50–70 dakika göstergesi, yalnızca ortalama parti uzunluğuna dayanan bir organizasyonel tahmindir. 5 tur, turlar arası kısa aralar ve öğle molası planlanarak etkinlik tek gün içinde tamamlanır.

Turnuva öncesi operasyonel kontrol listesi

Lojistik sürprizleri veya düzenleyici anlaşmazlıkları önlemek için organizasyon ekibinin aşağıdaki zaman çizelgesini takip etmesi gerekir:

  1. Derecelendirme statüsünü belirleyin: Turnuvanın FIDE/federasyon dereceli mi yoksa derecesiz mi olacağını kararlaştırın.
  2. Format seçin: Turnuva yönetmeliği taslağını hazırlamadan önce İsviçre Sistemi veya Herkes-Herkesle formatını seçin.
  3. Tur sayısını belirleyin: Beklenen katılımcı sayısına göre nihai tur sayısını ayarlayın.
  4. Süre kontrolünü seçin: Onaylı dijital saatlerde düşünme süresini ve varsa artışı belirleyin.
  5. Mekan uygunluğunu denetleyin: Alanın yeterli masa düzeni ve aydınlatma sağladığını doğrulayın (bkz. Bölüm 6: Mekan Hazırlığı).
  6. Baş Hakem atayın: Hakemin turnuvanın derecelendirme statüsü için gerekli belgelere sahip olduğunu doğrulayın.
  7. Oyuncu kayıtlarını açın: Oyuncuların tam bilgilerini, FIDE ID’lerini toplayın; yetkili federasyon veya turnuva yönetmelikleri tarafından belirlenen üyelik ya da kayıt gereksinimlerini doğrulayın.
  8. Kura bozma kriterlerini tanımlayın: Kura bozma sistemlerinin kesin sıralamasını onaylayın ve yönetmeliğe ekleyin (bkz. Bölüm 4: Kura Bozma Sistemleri).
  9. Oyun malzemelerini denetleyin: Standart satranç takımlarının, çalışan dijital saatlerin ve klasik partiler için skorbordların mevcut olduğundan emin olun.
  10. Eşleştirme yazılımını başlatın: Oyuncu listesini yükleyin, başlangıç sıralamalarını doğrulayın ve turnuva parametrelerini ayarlayın.
  11. Turnuva yönetmeliğini yayımlayın: Turnuva koşullarını ve kura bozma kriterlerini açıkça tanımlayın ve 1. tur başlamadan önce duyurun (FIDE C.05 genel yönetmeliğine uygun olarak).
§ FIDE El Kitabı C.05 (Yarışmalar için Genel Yönetmelik) kapsamında, turnuva koşulları ve kura bozma kriterleri etkinlik başlamadan önce açıkça tanımlanmalı ve yayımlanmalıdır.
→ FIDE C.05 genel yönetmeliğine bakın

Pratik örnek: Alekhine Memorial Open

Aşağıda bu rehber serisi boyunca referans alınan turnuvaya ait özet bilgi formu yer almaktadır:

Turnuva Formu — Alekhine Memorial Open

Format: İsviçre Sistemi (FIDE Hollanda), 5 tur

Süre kontrolü: 15 dakika + hamle başına 10 saniyelik artış (FIDE Hızlı)

Katılımcılar (8): Fischer (2200), Kasparov (2180), Tal (2150), Petrosian (2120), Spassky (2080), Karpov (2050), Botvinnik (1990), Lasker (1960)

Organizasyon: Sofia — Baş Hakem: Mikhail

Benimsenen kura bozma kriterleri: 1. Buchholz, 2. Buchholz Kesim-1, 3. Doğrudan Karşılaşma, 4. Galibiyet Sayısı

Başlangıç listesi (Seeding): Azalan FIDE Hızlı Elo sıralamasına göre (Fischer 1 numara olarak yerleştirilmiştir)

Tahmini program: Kayıt 09:00’de sona erer; 1. tur 09:30’da; turlar arası aralık her 90 dakikada bir.

Bu parametreler doğrultusunda Baş Hakem Mikhail, oyuncu listesini ChessPairings.org yazılımına girer ve Bölüm 2: İsviçre Sistemi Açıklaması‘nda açıklanan 1. tur eşleştirmelerini oluşturmaya geçer.

1. tur başlatma protokolü

1. turun başlatılması, planlanan başlangıç saatinden önce belirli bir sıranın uygulanmasını gerektirir:

Adım 1: Kayıt son dakikası ve veri girişi

Kayıt masasında oyuncu katılımını doğrulayın ve tam kişisel bilgileri, federasyon bağlılığını, geçerli FIDE ID’yi ve güncel resmi FIDE derecelendirme listesi kayıtlarını girin.

Adım 2: Turnuva ayarlarını kilitleyin

Eşleştirme oluşturmadan önce tur sayısının, süre kontrolünün ve kura bozma sıralamasının yazılımda doğru şekilde yapılandırıldığını doğrulayın. 1. tur oluşturulduktan sonra bu parametreler kilitli kalmalıdır.

Adım 3: 1. tur eşleştirmelerini oluşturun

Algoritma, Elo sıralı listeyi eşit büyüklükte iki gruba (üst yarı ve alt yarı) ayırır ve üst yarının birincisini alt yarının birincisiyle eşleştirir. 8 oyunculu örneğimizde başlangıç eşleştirmeleri şöyle olur: Fischer (1. numara) – Spassky (5. numara), Kasparov (2. numara) – Karpov (6. numara), Tal (3. numara) – Botvinnik (7. numara), Petrosian (4. numara) – Lasker (8. numara). 1. tahtada Beyaz/Siyah renk ataması kura ile belirlenir.

Adım 4: İlan tahtasına asma ve oyuncu bildirimi

İyi bir organizasyonel uygulama olarak eşleştirme listeleri, katılımcıların tahta yerlerini bulmalarına ve partiler başlarken yoğunluk oluşmasını önlemelerine yetecek kadar tur öncesinde (yaklaşık 15–30 dakika) ilan tahtasına asılmalıdır.

Adım 5: Saatleri başlatın

Baş Hakem turu başlatacağını duyurur ve Beyaz saatlerinin çalıştırılmasını yönlendirir. FIDE yarışmalarında saatler, bir oyuncu henüz yerinde olmasa bile planlanan saatte başlatılır.

§ FIDE Satranç Kanunları E.01 Madde 6.7 uyarınca, varsayılan kayıp süresi (gecikme toleransı) etkinlik başlamadan önce turnuva yönetmelikleri farklı bir varsayılan süre belirlemiş olmadıkça sıfır dakikadır (turun başında saat tükenmesine bağlı kayıp).
→ FIDE Satranç Kanunları’nda Madde 6.7’yi okuyun

Turnuva sonrası protokol ve TRF gönderimi

Son turun tamamlanmasının ardından hakem ve organizatör kapanış prosedürlerini uygular:

1. Sonuç doğrulama ve veri girişi

Kayıt hatası veya açık anlaşmazlık kalmadığından emin olmak için tüm sonuç formlarını ve oyuncular tarafından imzalanan skorbordları doğrulayın.

2. Final sıralaması ve kura bozma hesaplaması

Yazılım, toplam puanları hesaplar ve yönetmeliklerde yayımlanan kesin sıralamaya göre önceden tanımlanmış kura bozma kriterlerini uygular. Hakem, resmi açıklamadan önce sıralamayı gözden geçirir.

3. Ödül töreni

Ödüller ve mükâfatlar, turnuva yönetmeliğinde belirlenmiş kurallara uygun olarak takdim edilir.

4. FIDE derecelendirmesi için TRF dosyası dışa aktarın

Dereceli etkinliklerde, FIDE ve ulusal federasyonların Elo derece güncellemelerini hesaplamak için kullandığı standartlaştırılmış TRF (Turnuva Rapor Dosyası) düz metin formatını dışa aktarın.

TRF Dosya Yapısı

TRF dosyası; ID kodlarını, oyuncu bilgilerini, başlangıç Elo derecelerini ve uluslararası standartlara göre kodlanmış tur bazında sonuçları içerir. Eşleştirme yazılımı tarafından doğrudan oluşturulduğundan elle düzenleme gerektirmez.

ChessPairings.org, hem standart TRF-16 formatında hem de TRF-25 adlı dışa aktarma varyantında dışa aktarım seçenekleri sunar. Organizatörler, resmi Elo derece güncellemesi için hangi formatın kabul edildiğini yetkili ulusal federasyonlarına önceden teyit etmelidir.

§ TRF dosya yapısına ve gönderim prosedürlerine ilişkin gereksinimler FIDE Derecelendirme Yönetmelikleri B.02‘de ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır.
→ Turnuva raporlaması için FIDE yönetmeliklerine bakın

Sıkça sorulan sorular (SSS)

Derecesiz bir kulüp turnuvası için FIDE lisanslı hakem zorunlu mudur?

Hayır. FIDE veya ulusal Elo derecesi için raporlanmayan yarışmalar, resmi FIDE unvanına sahip bir hakem gerektirmez. FIDE Satranç Kanunlarını bilen ve eşleştirmeleri ile anlaşmazlıkları tarafsız biçimde yöneten bir turnuva direktörü atamak yeterlidir.

Bir satranç turnuvasında varsayılan kayıp süresi nedir?

FIDE Satranç Kanunları (E.01, Madde 6.7) uyarınca varsayılan tolerans sıfır dakikadır: oturum başladığında tahtasında bulunmayan bir oyuncu partiyi kaybeder. Bununla birlikte özel turnuva yönetmelikleri (tebliğ), farklı bir gecikme süresi (ör. 15 veya 30 dakika) belirleyebilir.

TRF-16 ve TRF-25 dışa aktarma seçenekleri arasındaki fark nedir?

TRF-16, turnuva sonuçlarının raporlanmasında yaygın olarak kullanılan geleneksel standart formattır. TRF-25 ise ChessPairings.org tarafından sunulan gelişmiş bir dışa aktarma seçeneğidir. Rapor göndermeden önce organizatörler, resmi Elo derecesi işlemi için hangi formatın gerekli olduğunu ulusal federasyonlarının derece sorumlusuna teyit etmelidir.

ChessPairings.org’da eşleştirme ve turnuva yönetimi

FIDE Hollanda algoritmasına dayalı eşleştirme oluşturma, başlıca kura bozma sistemlerinin hesaplanması ve TRF-16 ile TRF-25 formatlarında rapor dışa aktarma.

Web Uygulamasını Açın